Μηδενικές τιμές: η Ελλάδα μπορεί νόμιμα να αποζημιώνει όλες τις ώρες και μάλιστα η ίδια η απάντηση του ΥΠΕΝ το αποδεικνύει
Στις 13 Μαΐου 2026, η Διεύθυνση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και Εναλλακτικών Καυσίμων της Γενικής Γραμματείας Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών του ΥΠΕΝ εξέδωσε το έγγραφο 49313/892, το οποίο διαβίβασε στη Βουλή ο Υφυπουργός Νικόλαος Τσάφος δύο ημέρες αργότερα (49313/1038/15.05.2026), σε απάντηση ερώτησης του βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Βασίλειου Γιόγιακα. Το ερώτημα ήταν σαφές: γιατί, σε ώρες κατά τις οποίες η Τιμή Εκκαθάρισης της Αγοράς πέφτει στο μηδέν, οι κάτοχοι Σύμβασης Λειτουργικής Ενίσχυσης Διαφορικής Προσαύξησης (ΣΕΔΠ) χάνουν διπλά — και από την αγορά και από την ίδια τη σύμβαση με το ελληνικό δημόσιο. Στην απάντησή της, η Διεύθυνση παρέθεσε αυτολεξεί την ευρωπαϊκή διάταξη πάνω στην οποία στηρίζει τη θέση της. Και αυτή η διάταξη επιβεβαιώνει το ακριβώς αντίθετο: ότι η μη αποζημίωση των μηδενικών τιμών δεν είναι ευρωπαϊκή υποχρέωση. Είναι ελληνική επιλογή. Και μπορεί να αλλάξει αύριο, χωρίς να χρειαστεί η άδεια κανενός.
Ο Σύλλογος ΕΠΑΦΗ δεν δημοσιεύει αυτό το κείμενο για να συντηρήσει μια στείρα αντιπαράθεση με το ΥΠΕΝ. Το δημοσιεύει για να ανοίξει τον δρόμο σε μια λύση που υπάρχει, είναι νομικά ισχυρή, οικονομικά αναγκαία, και απαιτεί απλώς εθνική πολιτική βούληση.
Η απάντηση του ΥΠΕΝ περιέχει τη δική της αναίρεση
Για να αιτιολογήσει τη διατήρηση της ρήτρας μη αποζημίωσης σε ώρες μηδενικών ή αρνητικών τιμών — η οποία μάλιστα προσφάτως αυστηροποιήθηκε από τον ίδιο τον νομοθέτη: με την παρ. 2 του άρθρου 58 του ν. 5261/2025, η αρχική διατύπωση που μιλούσε για συνεχόμενες ώρες αντικαταστάθηκε από διατύπωση που αναφέρεται σε δεκαπεντάλεπτα περιόδων κατανομής (παρ. 10 του άρθρου 5 του ν. 4414/2016, όπως ισχύει) η Διεύθυνση ΑΠΕ επικαλείται τον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/1315 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τον λεγόμενο Green Deal GBER Amendment. Παραθέτει αυτολεξεί:
«Επιπλέον, δεν καταβάλλονται ενισχύσεις για περιόδους κατά τις οποίες οι τιμές είναι αρνητικές. Προς αποφυγή αμφιβολιών, αυτό ισχύει από τη στιγμή που οι τιμές καθίστανται αρνητικές.»
Διαβάστε προσεκτικά τη διατύπωση που η ίδια η Γενική Γραμματεία επέλεξε να παραθέσει. Η Επιτροπή χρησιμοποιεί τη λέξη «αρνητικές» δύο φορές. Τη λέξη «μηδενικές» καμία. Και προσθέτει ρητά «προς αποφυγή αμφιβολιών», διατύπωση που χρησιμοποιείται από τη νομοθεσία της Ένωσης ακριβώς όταν θέλει να αποτρέψει ερμηνευτική επέκταση εκεί όπου δεν προβλέπεται. Η Επιτροπή, στο ίδιο εδάφιο, δηλώνει πού σταματά η ευρωπαϊκή απαίτηση: εκεί όπου εμφανίζεται αρνητική τιμή. Όχι μηδενική.
Η Διεύθυνση ΑΠΕ διαβάζει αυτό το κείμενο και βγάζει το αντίθετο συμπέρασμα. Επικαλείται «σαφή ευρωπαϊκή τάση για περιορισμό» των ενισχύσεων για να δικαιολογήσει την εφαρμογή ποινής σε καταστάσεις που η ευρωπαϊκή τάση ρητά εξαιρεί. Επικαλείται επίσης τις CEEAG 2022 και το νεότατο Πλαίσιο Κρατικών Ενισχύσεων της Συμφωνίας για Καθαρή Βιομηχανία (Clean Industrial Deal State Aid Framework C/2025/3602), και τα δύο εκ των οποίων αναφέρονται και πάλι αυστηρά μόνο σε αρνητικές τιμές. Η αντίφαση δεν χρειάζεται νομική παιδεία για να εντοπιστεί.
Το ευρωπαϊκό δίκαιο αναφέρεται αποκλειστικά στις αρνητικές τιμές
Δεν είναι μόνο ο Κανονισμός 2023/1315. Σε δώδεκα χρόνια νομοθετικής εξέλιξης, σε τέσσερις διαδοχικές ευρωπαϊκές διατάξεις, η ευρωπαϊκή απαίτηση παραμένει σταθερή και αποκλειστική: μη επιδότηση παραγωγής μόνο σε αρνητικές τιμές. Σε καμία διάταξη δεν αναφέρεται μηδενική τιμή ως αιτία αναστολής ενίσχυσης.
- Οι ΚατευθυντήριεςΓραμμέςEEAG 2014-2020 (Communication 2014/C 200/01), στο σημείο 124(γ): «no incentive to generate electricity under negative prices». Με βάση αυτές εγκρίθηκε το ελληνικό καθεστώς (απόφαση SA.44666 — C(2016) 7272 final).
- Οι Κατευθυντήριες Γραμμές CEEAG 2022 (Communication 2022/C 80/01), στο τμήμα 4.1.4, διατηρούν την ίδια λογική.
- Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1747 για τη μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρισμού, που εισάγει υποχρεωτικά τα διμερή Συμβόλαια επί Διαφορών (two-way CfDs) για κάθε νέα επένδυση από το 2027, αναφέρεται και πάλι μόνο στις αρνητικές.
- Ο ίδιος ο Κανονισμός 2023/1315 που παρέθεσε η Γενική Γραμματεία: αρνητικές, με ρητή διευκρίνιση «προς αποφυγή αμφιβολιών».
Παρ’ όλα αυτά, ακόμα και ως προς αυτή τη μόνη πραγματική ευρωπαϊκή απαίτηση, τη μη επιδότηση των αρνητικών, αρκετά κράτη μέλη εφαρμόζουν ευνοϊκότερες ρυθμίσεις ανάλογα με το έτος εγκατάστασης ή το μέγεθος του σταθμού. Στη Γερμανία, το άρθρο 51 του EEG αποζημιώνει πλήρως ακόμα και τις αρνητικές τιμές για παλιά έργα (πριν την 1.1.2016)· για έργα μεταξύ 2016-2020 η ποινή εφαρμόζεται μόνο μετά από 6 συνεχόμενες ώρες αρνητικών· για έργα από 2021 μετά από 4 ώρες· και μόνο για νέα έργα από το 2027 (Solarspitzengesetz) εφαρμόζεται από την πρώτη ώρα, με ταυτόχρονο catch-up μηχανισμό επιμήκυνσης της 20ετίας. Στη Γαλλία, μέσω της Commission de Régulation de l’Énergie, οι παραγωγοί αποζημιώνονται για το 50% της εγκατεστημένης ισχύος ακόμα και κατά τις ώρες αρνητικών τιμών, με όριο 300 ωρών ετησίως.
Σχεδόν όλες οι ευρωπαϊκές χώρες αποζημιώνουν τις μηδενικές τιμές
Από τη Λισαβόνα έως το Βερολίνο και από τη Μαδρίτη έως τη Στοκχόλμη, η συντριπτική πλειονότητα των κρατών μελών της Ε.Ε. αποζημιώνει πλήρως τις μηδενικές τιμές για παραγωγούς υπό καθεστώς λειτουργικής στήριξης ΑΠΕ. Η Γερμανία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ολλανδία, η Δανία και η Σουηδία δεν επιβάλλουν καμία ποινή αναστολής ενίσχυσης σε ώρες μηδενικών τιμών της χονδρεμπορικής αγοράς. Η Γερμανία ειδικότερα, που αποτελεί ίσως την πιο ώριμη ευρωπαϊκή αγορά σε υψηλή διείσδυση ΑΠΕ, εφαρμόζει την ποινή αναστολής (§51 EEG) αυστηρά και μόνο σε αρνητικές τιμές και μάλιστα με τις διαφοροποιήσεις ανά γενιά έργου που αναφέρθηκαν παραπάνω.
Ελάχιστες χώρες επιβάλλουν περιορισμό σε μηδενικές τιμές και αυτές μόνο μετά από εκτεταμένο διάστημα. Η Ιταλία, χαρακτηριστικά, αποζημιώνει τις μηδενικές τιμές για διάστημα έως έξι ωρών δηλαδή ποινή εφαρμόζεται μόνο σε ώρες μηδενικής τιμής πέρα από τις πρώτες έξι, με διαφοροποίηση ανάλογα με την παλαιότητα του έργου.
Η Ελλάδα παραμένει μοναδική στην Ε.Ε.: η μόνη χώρα που τιμωρεί μία ώρα μηδενικής τιμής με ακριβώς την ίδια αυστηρότητα όπως μία ώρα αρνητικής τιμής. Όχι επειδή το επιβάλλει το ευρωπαϊκό δίκαιο. Επειδή το επιλέγει η ελληνική κυβέρνηση.
Οι εγκρίσεις 2016 και 2021 δεν επιβάλλουν τη ρήτρα απλά αποδέχθηκαν την εθνική προσφορά
Η αναφορά της απάντησης του ΥΠΕΝ στις «υπογραφές» των αποφάσεων SA.44666/2016 και SA.60064/2021 είναι η βασική γραμμή άμυνας της κυβερνητικής θέσης. Η αλήθεια όμως κρύβεται στα ίδια τα κείμενα των αποφάσεων.
Στην απόφαση C(2016) 7272 της 16 Νοεμβρίου 2016, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει στην αιτιολογική σκέψη 57 ότι κατά τον χρόνο της κοινοποίησης «αρνητικές τιμές δεν μπορούν να συμβούν στην ελληνική αγορά ηλεκτρισμού», γιατί το όριο προσφορών στους εθνικούς κώδικες είχε καθοριστεί από την ίδια την Ελλάδα στο μηδέν. Στην αιτιολογική σκέψη 58: «η Ελληνική Δημοκρατία δεσμεύτηκε» (the Hellenic Republic has committed) να μην καταβάλλει ενίσχυση σε ώρες μηδενικής τιμής για περισσότερες από δύο συνεχόμενες ώρες.
Διαβάστε προσεκτικά τη λέξη «δεσμεύτηκε». Δεν λέει «η Επιτροπή απαίτησε». Λέει ότι η Ελλάδα προσέφερε. Η Επιτροπή απλώς αποδέχθηκε την προσφορά ως «τουλάχιστον ισοδύναμη» με τη μόνη ευρωπαϊκή απαίτηση που υπήρχε — το σημείο 124(γ) της EEAG που αναφέρεται μόνο σε αρνητικές. Η ρήτρα μηδενικών τιμών ήταν ελληνική επινόηση, προσφερμένη ως υποκατάστατο της ανύπαρκτης τότε αρνητικής τιμής στην ελληνική αγορά. Η απόφαση SA.60064 του 2021 παρέτεινε απλώς αυτό το πλαίσιο. Δεν εισήγαγε καμία νέα ευρωπαϊκή απαίτηση που να επιβάλλει τη ρήτρα.
Από τον Ιούνιο 2024, η βάση της δέσμευσης έχει εκλείψει
Η δέσμευση του 2016 είχε μία λογική βάση: η ελληνική αγορά δεν επέτρεπε αρνητικές τιμές. Η ρήτρα μηδενικών αναπλήρωνε αυτό το κενό. Από τον Ιούνιο του 2024, η Ελληνική Αγορά Επομένης Ημέρας πέρασε σε καθεστώς αρνητικών τιμών. Σύμφωνα με τον ΑΔΜΗΕ, το 11μηνο του 2025 καταγράφηκαν 475 ώρες μηδενικών ή αρνητικών τιμών ρεκόρ. Η ρήτρα έμεινε. Η αιτία της εξαφανίστηκε εδώ και δύο χρόνια. Επιμένει ως κατάλοιπο μιας εποχής που δεν υπάρχει πλέον.
Η τροποποίηση δεν χρειάζεται νέα ουσιαστική έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Εδώ είναι το νομικό κλειδί που οφείλει να καταγραφεί δημοσίως. Η Γενική Γραμματεία υπονοεί ότι κάθε αλλαγή απαιτεί νέα κοινοποίηση στις Βρυξέλλες. Το ευρωπαϊκό δίκαιο λέει κάτι πολύ πιο ευέλικτο.
Σύμφωνα με το άρθρο 4 του Κανονισμού (ΕΚ) 794/2004 (Implementing Regulation της διαδικασίας κρατικών ενισχύσεων), «τροποποίηση υφιστάμενης ενίσχυσης» θεωρείται κάθε αλλαγή πέραν τυπικών/διοικητικών τροποποιήσεων που δεν μπορούν να επηρεάσουν την αξιολόγηση της συμβατότητας της ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά. Στο άρθρο 4(2) απαριθμούνται οι τροποποιήσεις που υπόκεινται σε απλοποιημένη κοινοποίηση (simplified notification): αυξήσεις προϋπολογισμού άνω του 20%, παρατάσεις έως 6 έτη, και προσέξτε «αυστηροποίηση των κριτηρίων, μείωση εντάσεως ενισχύσεως ή μείωση επιλέξιμων δαπανών». Η Επιτροπή υποχρεούται να αποφασίσει εντός μηνός.
Παρατηρήστε ότι η χαλάρωση ποινής σε δικαιούχους, ευνοϊκότερη μεταχείριση που μειώνει τους περιορισμούς ενίσχυσης σε σύγκριση με την αρχική εθνική δέσμευση, δεν αναφέρεται καν στις περιπτώσεις που χρειάζονται κοινοποίηση. Είτε δεν αποτελεί ουσιώδη τροποποίηση είτε, στη χειρότερη περίπτωση, αρκεί απλοποιημένη ενημέρωση. Δεν απαιτείται πλήρης διαδικασία επανέγκρισης.
Η αποκατάσταση της ρήτρας ώστε να αφορά μόνο τις αρνητικές τιμές πληροί όλα τα κριτήρια μη ουσιώδους ή απλοποιημένης τροποποίησης:
- Δεν αυξάνει την ένταση της ενίσχυσης (€/MWh) ανά μονάδα παραγόμενης ενέργειας.
- Δεν εισάγει νέους δικαιούχους.
- Δεν διευρύνει το πεδίο εφαρμογής του καθεστώτος.
- Δεν τροποποιεί τους στόχους του εγκεκριμένου καθεστώτος.
- Ευθυγραμμίζει την εθνική εφαρμογή με τη μόνη ευρωπαϊκή απαίτηση που υπάρχει.
Πρόκειται για περίπτωση ορθής εφαρμογής εγκεκριμένου καθεστώτος. Η αναδρομική επανεκκαθάριση από τον ΔΑΠΕΕΠ των μη παραγεγραμμένων περιόδων μηδενικών τιμών δεν αποτελεί νέα ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 ΣΛΕΕ. Είναι διόρθωση εκκαθάρισης που εφαρμοζόταν στη βάση μιας μονομερούς εθνικής δέσμευσης η οποία έχει χάσει πλέον τη λογική της βάση.
Το κόστος της εμμονής σε αριθμούς
Δεν πρόκειται για ακαδημαϊκή συζήτηση. Τα στοιχεία είναι τεκμηριωμένα:
- 1.867 GWh περικοπές παραγωγής ΑΠΕ το 2025, ποσοστό 7% της παραγωγής, υπερδιπλάσιο σε σχέση με το 2024 (πηγή: Green Tank, βάσει ΑΔΜΗΕ ISP2/ISP3).
- 475 ώρες μηδενικών ή αρνητικών τιμών στο 11μηνο 2025 — ιστορικό ρεκόρ (πηγή: ΕΧΕ/ΑΔΜΗΕ).
- Προβολή 3.350 GWh περικοπών για το 2026, αύξηση ~75% (πηγή: ΑΔΜΗΕ).
- 42-43% απώλεια εσόδων για παραγωγούς με ΣΕΔΠ το 2026· 49-50% το 2027· μέσος όρος 2026-2031 στο 41-42% (μελέτη Καθ. ΑΠΘ, παρουσιάστηκε στο ΥΠΕΝ 26.03.2026).
- Πάνω από 20.000 οικογένειες πλήττονται: ενεργειακές κοινότητες, αγρότες, μικροεπενδυτές
- Πάνω από 1,3 δις ευρώ εκτιμώμενα κέρδη προμηθευτών το 2026 από τις ώρες αρνητικών και μηδενικών τιμών . Δηλαδή τα χρήματα υπάρχουν απλώς πάνε σε λάθος ταμείο.
Το βάθος της αδικίας: Οι παραγωγοί φωτοβολταϊκών είναι αυτοί που, λόγω της αυξημένης διείσδυσής τους στο σύστημα, προκαλούν τις μηδενικές τιμές. Είναι όμως και οι μόνοι που δεν εισπράττουν τίποτα τις ώρες αυτές. Τα κέρδη που δημιουργούν με την προσφορά τους πάνε στους προμηθευτές. Τα κόστη πληρώνουν αυτοί.
Η πρόταση της ΕΠΑΦΗ
Ο Σύλλογος ΕΠΑΦΗ θεμελιώθηκε με συγκεκριμένο σκοπό: να προτείνει λύσεις εκεί όπου άλλοι εντοπίζουν προβλήματα. Σε αυτή τη λογική, καταθέτουμε δημοσίως πέντε συγκεκριμένα βήματα:
- Νομοθετική παρέμβαση μίας παραγράφου: η αναστολή λειτουργικής ενίσχυσης κατά την παρ. 10 του άρθρου 5 του ν. 4414/2016 εφαρμόζεται αποκλειστικά σε ώρες αρνητικών τιμών στην Αγορά Επομένης Ημέρας. Οι ώρες μηδενικών τιμών αποζημιώνονται κανονικά, χωρίς όριο διάρκειας.
- Κανονιστική πράξη του ΔΑΠΕΕΠ για αναδρομική επανεκκαθάριση όλων των μη παραγεγραμμένων περιόδων κατά τις οποίες δεν καταβλήθηκε λειτουργική ενίσχυση αποκλειστικά λόγω μηδενικής τιμής.
- Ταυτόχρονη ενημερωτική επιστολή ή simplified notification του Έλληνα Μόνιμου Αντιπροσώπου προς τη DG COMP της Επιτροπής, με αιτιολόγηση ότι η ευθυγράμμιση είναι μη ουσιώδης τροποποίηση κατ’ άρθρο 4 του Κανονισμού (ΕΚ) 794/2004 αν χρειαστεί, χρήση της απλοποιημένης διαδικασίας του άρθρου 4(2), που η Επιτροπή ολοκληρώνει σε ένα μήνα.
- Συμπληρωματική γραμμή χρηματοδότησης μέσω ΕΤΕπ ή ΤΑΑ για υβριδοποίηση υφιστάμενων ΦΒ με αποθήκευση, ώστε οι ώρες αρνητικών τιμών να μετατραπούν από κόστος σε επένδυση.
Καμία από αυτές τις προτάσεις δεν παραβιάζει το ευρωπαϊκό δίκαιο.
Καμία δεν αυξάνει την κρατική ενίσχυση πέρα από τα ήδη εγκεκριμένα όρια.
Καμία δεν εισάγει στρέβλωση ανταγωνισμού. Όλες αξιοποιούν εργαλεία που η ίδια η Επιτροπή έχει προβλέψει για ακριβώς τέτοιες περιπτώσεις.
Συμπέρασμα
Η Διεύθυνση ΑΠΕ του ΥΠΕΝ, με την απάντησή της της 13 Μαΐου 2026,(διαβιβ. Υφυπουργού Τσάφου 15.05.2026) παρέθεσε τη νομική θεμελίωση που στηρίζει την αντίθετη θέση από εκείνη που υιοθετεί. Ο Κανονισμός 2023/1315 που επικαλείται μιλάει αυστηρά για αρνητικές τιμές. Όλες οι ευρωπαϊκές διατάξεις των τελευταίων δώδεκα ετών μιλούν αυστηρά για αρνητικές τιμές. Η ρήτρα μηδενικών τιμών είναι ελληνική δέσμευση που έγινε όταν η ελληνική αγορά δεν επέτρεπε αρνητικές τιμές — και έχασε τη λογική της βάση από τον Ιούνιο του 2024.
Η Ελλάδα μπορεί νόμιμα να αποζημιώνει όλες τις ώρες μηδενικών τιμών στους κατόχους ΣΕΔΠ. Δεν χρειάζεται νέα ουσιαστική κοινοποίηση τροποποίησης· στη χειρότερη περίπτωση αρκεί απλοποιημένη ενημέρωση κατ’ άρθρο 4 του Καν. 794/2004. Χρειάζεται μία νομοθετική παρέμβαση μιας παραγράφου και την υπογραφή του ΔΑΠΕΕΠ για επανεκκαθάριση.
Η συζήτηση δεν είναι αν επιτρέπεται. Είναι αν η ελληνική κυβέρνηση επιλέγει να το πράξει. Ο Σύλλογος ΕΠΑΦΗ καταθέτει την πρότασή του δημοσίως και βρίσκεται στη διάθεση κάθε αρμόδιου φορέα Υπουργείου, ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΑΔΜΗΕ, Επιτροπής Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής για την τεχνική και νομική επεξεργασία της λύσης.
Γιατί η ΕΠΑΦΗ δεν ιδρύθηκε για να καταγγέλλει τα προβλήματα.
Ιδρύθηκε για να τα λύνει.